Algemene beschrijving
Oorspronkelijk een buitenhuis "Het Slot", later het woonhuis van de molenaar.
Datering
voor 1700 ontstaan door nieuwbouw.
Historisch overzicht
Kadastrale nummering
Historie van het pand
Op deze plek heeft vroeger een buitenhuis gestaan, gebouwd in ieder geval voor 1781, maar waarschijnlijk al veel eerder. Het wordt in verkoopdocumenten als 'Slot' aangeduid. De eigenaar was in 1781 de familie Swalue uit Leeuwarden, een gerenommeerde familie met o.a. een burgemeester. Deze familie had hier zijn buiten net als de familie Bourboom in de andere 'buitenwijk' op het westeinde van het dorp.Beide panden zijn afgebroken in dezelfde tijd, het 'Slot' in 1829 en 'Bourboomstate' in 1845. Beide slopers waren aannemers, die het materiaal hergebruikten bij de bouw van andere huizen. Voor zover bekend is er geen tekening van het 'Slot' bewaard gebleven, anders dan de plattegrond van de kadasterkaart uit 1832, nog getekend voor de sloop. Maar er is wel een beeld van te vormen. Het was niet een zeer bijzonder gebouw, de huur was f 36 per jaar. Dat is ongeveer hetzelfde als van de andere vrij grote huizen aan de Mounewei, zoals nrs 3 en 5.Het beeld ontstaat uit de volgende omschrijving gegeven bij de veiling van het pand in 1828: 'de buitenplaats (met aangebouwde stelphuizinge), bestaande uit een voorhuis met wit marmeren stenen, waarin een haardsteed met staande en liggende platen, een behangene kamer aan de tuin, een provisiekamer, een gang met uitlopend privé. Voorts (de stelphuizinge?) een behangene kamer met een haardsteed met staande en liggende platen, een portaal en achterhuis met regenbak, een keuken met fornuis en watersteen, buithuis, een schuurtje, een wagenhuis en hooizolder, wijders een behangene voorkamer en een behangene dito, boven dezelve een zolder'. Het interieur moest voor f 100 worden overgenomen, bestaande uit 'kleerkast en hoekbuffet in voorhuis, hoekbuffet in kamer, en tevens zonnewijzer en piëdestal in de tuin en tuinbeeld en piëdestal'. De buitenkant werd als volgt beschreven: 'ten oosten een bloemtuin, voor hetzelve een plein en bleek, achter het huis een plaats met put, een waterpomp, een grote tuin, moestuin en bleekveld, voorts een bosje met slingerlanen'.
De oudst bekende bewoner was dr Ennius Ydema, getrouwd met Alida Binkes, weduwe van Bernardus Johannes Swalue. In 1791 overleed Ydema. De weduwe Alida bleef wonen tot 1795 en haar dochter tot ongeveer 1815. Daarna is het 'Slot' even verhuurd tot de laatste eigenaar en bewoner het pand met al het bijbehorende, bij openbare veiling ging verkopen. De timmerman Rondema uit Sneek was de hoogste bieder met 1600 gulden. Het ging hem om het bouwmateriaal, want hij sloopte het pand, en verkocht de grond zes maanden later aan Hellema. Deze kocht de tuin met bosje achter de stelphuizinge en de buitenplaats voor 325 gulden en de grond waarop slot of buitenverblijf benevens stelphuizinge hadden gestaan, inclusief tuin, plein enz. voor 250 gulden.
Het terrein heeft na de afbraak een aantal jaren braak gelegen tot Douwe Drukker in 1841 een deel van het terrein kocht, 640 m2, voor f 375. Hij bouwde eerst de pel- en korenmolen, 'De Windlust' en een paar jaar later een huis. Huis en molen stonden toen vlak naast elkaar. Drukker, intussen tolbaas onder Jislum, verkocht het bedrijf in 1850 onderhands voor 6000 gulden aan Klaas Freerks Steenhuisen. Klaas, zoon van een molenaar in Zuidhorn, was toen vijfentwintig jaar en pas getrouwd met Rienje Bakker. In 1875 is de molen afgebrand en meteen weer opgebouwd en uitgebreid tot een houtzaagmolen. Deze molen werd door Klaas 'De Zwaluw' genoemd, zeer waarschijnlijk naar de vroegere eigenaren van het perceel, de familie Swalue. Het huis is een paar keer verbouwd en vergroot. Rienje Bakker overleed in 1902. Klaas is er blijven wonen, met zijn dochter Martha, tot hij overleed in 1913, achtentachtig jaar oud. Een paar jaar later vertrok Martha naar haar zuster in Breukelen en zoon Paulus, van nummer 13, kwam nu in het molenaarshuis wonen. Paulus en Berber hadden intussen twee dochters. Ze bleven er wonen tot hun overlijden, Paulus in 1936 en Berber in 1941. Een van hun dochters, Janke, trouwde met Anne Hessels de Groot. Anne werd opvolger als molenaar en als bewoner van het molenaarshuis. Anne en Janke hadden één dochter, Berber. De zuster van Janke, Rienje is altijd bij hen blijven inwonen. Na de dood van Janke en van Anne bleven Berber en haar tante Rienje, hier samen wonen. Het bedrijf was na de dood van Anne in 1966 al gestopt en tot overmaat van ramp is de molen uitgebrand na een blikseminslag op 11 november 1972, onverzekerd. Nu woont sinds 1991 Jetze van der Werff hier met zijn gezin.